Uchwalona w lipcu 2023r. ustawa o zmianie ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz niektórych innych ustaw zmienia prawne ramy zagospodarowania przestrzennego w Polsce.
Przede wszystkim gminy zostały zobowiązane do stworzenia tzw. planów ogólnych. To nowe akty w zakresie planowania przestrzennego i obowiązkowe nowe narzędzie planistyczne gmin, w założeniu umożliwiające każdej gminie planowanie zrównoważonego i harmonijnego rozwoju i zapewnienie ładu w zagospodarowaniu przestrzennym na jej terenie.
Nieznane poprzedniemu ustawodawstwu plany ogólne to dokumenty uchwalane przez radę gminy dla całego obszaru danej gminy, zastępujące dotychczasowe studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego.
Z prawnego punktu widzenia plan ogólny jest aktem prawa miejscowego, w przeciwieństwie do studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego, które nie miało takiego przymiotu. W tym aspekcie na pewno to rewolucyjna zmiana.
Nadal jednak plan ogólny, podobnie do studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego, będzie podstawą dla wydawania decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu (tzw. WZ) oraz tworzenia miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego.
W aspekcie praktycznym plan ogólny jest dokumentem, który ma:
- wskazywać na przeznaczenie terenów, dopuszczalne formy zabudowy i ograniczenia przestrzenne, czyli stanowić swoistą bazę dla ustalenia przeznaczenia terenu, rozmieszczenia inwestycji celu publicznego oraz określenia sposobów zagospodarowania i warunków zabudowy danej gminy,
- wprowadzić jednolity, spójny i zintegrowany system zarządzania zabudową gminy,
- doprowadzić do uporządkowania przestrzeni urbanistycznej gminy i wyeliminować chaos urbanistyczny, który ostatnio pojawiał się w wielu gminach ze względu na liczne postępowania o wydanie decyzji WZ.
W przeciwieństwie do miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego plan ogólny ma cechować się pewnym poziomem ogólności, tj. ma to być dokument ramowy, ustalający strategiczne gminne standardy urbanistyczne. Miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego natomiast nadal powinny szczegółowo określać przeznaczenie terenu, prezentować linie zabudowy, jej wysokość i intensywność oraz wskazywać parametry dla potencjalnych inwestycji.
Pierwotnie przepisy dotyczące obowiązku sporządzenia planów ogólnych miały wejść w życie z dniem 1 stycznia 2026r., ale uchwaloną w tym roku nowelizacją wydłużono termin o 6 miesięcy, tj. do dnia 30 czerwca 2026r. I tę zmianę należy ocenić pozytywnie, nie wszystkie bowiem gminy prowadzą zaawansowane prace nad sporządzeniem planów ogólnych – kluczowym w tym procesie jest aspekt praktyczny – brak wystraczającej ilości urbanistów i planistów.